Een herfsthoofd

Mensen die gewoon zichzelf zijn, worden in de media op handen gedragen. Tenminste als ze iets bijzonders presteren. De opmerkelijke prestatie wordt dan veelal weer toegeschreven aan die kunst om gewoon zichzelf te zijn. Zo ontstaat de illusie dat als je gewoon jezelf bent, je vanzelf in staat bent tot bijzondere prestaties. Iets vergelijkbaars doet zich voor in de wereld van therapieën en hoger bewustzijn. Als je daar gewoon jezelf bent, ga je je beter voelen dan voorheen en het leven laat zich makkelijker leven tot uitzinnig geluk aan toe.

Hoe tegenstrijdig is het niet dat we nu massaal onze afkeuring kenbaar maken wanneer duidelijk ontregelde mensen helemaal zichzelf zijn en zich daarbij volkomen laten gaan en menen daar recht op te hebben. Het wemelt weer van deskundige commentaren en duidingen. Ook is er sprake van grote verontrusting die dit opeisen van persoonlijke autonomie oproept. Tja, waar ging dat nou toch mis?

Ooit ontdekte ik dat een beroep doen op het inlevingsvermogen in de gewone omgang opschoof van interesse naar de wegduwende opmerking: ‘Ligt het niet ook een beetje aan jezelf?’ En ik merkte dat wie last had van het leven en daarover vertelde, hand over hand gezien werd als iemand die zichzelf wil presenteren als slachtoffer.
Dit dan werd vervolgens beoordeeld als een onwenselijke eigenschap waar het individu zo snel mogelijk afstand van moest doen. Dat dit een wrede manier van psychologiseren was, viel niet veel mensen op. Het adagium diende een belangrijker doel: namelijk het straffeloos weg kunnen schuiven van ongewenste bijwerkingen in de sociale omgang door het stellen van die vraag. Het antwoord is immers onmogelijk, al was het maar omdat op voorhand al duidelijk is dat de steller ervan niets meer over de pijn wil horen. Als het leven niet meezat, was dat eigenlijk gewoon je eigen schuld.
De wereld zelf was vooral toe aan een grenzeloos plezier dat geen stoorzenders duldde.

En waar vond dit sluitend redeneren grond onder de voeten? In de aanname dat jezelf zijn ruim voldoende was voor een gelukkig bestaan? Dat je kinderen vooral zichzelf moest laten zijn, want in hen huist de pure ziel? Ouders konden niet laten te benadrukken hoeveel ze van hun kinderen hielden. Kinderen moesten bepalen wat ze wel en niet wilden en zo min mogelijk weerstand krijgen, zodat ze niet gebutst zouden raken. En zodat ze vaak zouden laten weten dat die liefde volkomen wederkerig was.
Het leven kon gevierd. Wat? Het moest gevierd! En wie daar niet in mee kon komen werd verwezen naar een caleidoscoop van defectduidingen en bijpassende remedies.

Een bijproduct van deze levenshouding is dat iedereen mag denken wat die wil. Sterker nog; het mag gezegd! Het moet gezegd, want anders blijf je achter. Zo mag iedere ingeving zich voordoen als een mening en op één of andere manier werd in het denken over meningen ook de volgende barrière geslecht. Velen vinden nu dat het hebben van zo’n mening ook hetzelfde is als het hebben van gelijk. Mijn mening eerst, zogezegd.

Een ander bijproduct openbaarde zich helemaal op eigen kracht: het fenomeen van het korte lontje. En door welke nadere definiëring je dit verder ook gooit, het leidt een fiks bestaan.
Wanneer ik nu zeg: ‘Ligt dit niet ook een beetje aan onszelf?’, heb ik dan helemaal ongelijk? Hebben we collectief het persoonlijk welbevinden zo op nummer 1 gezet, dat we geen idee meer hebben hoe de begrenzing tussen ons en de anderen zich eigenlijk zou moeten verhouden, willen we elkaar de hersens niet inslaan? Het is moeilijk om stappen terug te kiezen. Dan komt de vraag in beeld wat je voor een ander zou laten. Dat voelt als een offer.

Dit maatschappelijk landschap is misschien zomaar een voedingsbodem voor de grimmigheden die we overal zien opduiken. En soms verliest iemand onverhoeds daadwerkelijk zijn hoofd door een mikpunt te worden van een collectief wanbegrip van de grenzen tussen vrijheid, privacy en veiligheid. Een ijzingwekkende uitkomst, maar toch. Rest de vraag hoe we deze geest weer terug in de fles krijgen.

Hier thuis voel ik in alle stilte een heftig herfsthoofd opkomen.

Om verder te lezen, klik hier.