Handen anders gewassen

Deze week scoort de kwestie van de teruggevorderde toeslagen hoog in mijn aandacht. Ik ben erg nieuwsgierig naar wat de overheid heeft bewogen om zo lang en zo volhardend door te gaan op de duidelijk verkeerd ingeslagen weg.

En ja hoor, de betrokkenen zagen het gebeuren, maar het balletje van de schuld gaat vlijtig heen en weer over het net. Nu is het niet zo’n wonder als de verantwoordelijken door zo’n woedende enquêtecommissie worden uitgedaagd om iets te zeggen: hoe minder hoe beter.

Ik wachtte af tot er iets opdook dat nieuw licht op de zaak kon werpen. Het duurde niet lang of ik hoorde daar een zeer brisante aanleiding voorbij komen. Er bleek namelijk een target geëist door de politiek.  De belastingdienst moest minimaal een bepaalde som geld zien in te boeken ten gunste van de overheid. De bal zou zo weer makkelijk terug over het net kunnen richting politiek, maar daar pas ik toch wel voor. Want hoe leuk blijkt zo’n concrete opdracht als de insteek aan de dienst is? ‘Eerst het laaghangend fruit’, zo hoor je al roepen. ‘Laat mensen nu zelf maar eens bewijzen dat ze het goed doen.’ ‘Hoeveel heb jij al binnen gehaald, deze week?’

Wat een teamgeest! Wat een snelle vorderingen. Wat een trots in de topoverleggen. Niemand die vraagt hoe dat nu zomaar kan, want ja, burgers zijn nu eenmaal niet te vertrouwen. Slimme snelle jongens bij de dienst die een doelgroep weten te identificeren. Want zeg nou zelf: bij mensen met minder vaardigheden in het Nederlands kun je er op rekenen dat ze wel raad weten met cijfers. In hun eigen voordeel natuurlijk. En al die zelfredzame burgers met een neus voor gaatjes in het systeem en die een woud van snel opgezette bureautjes voor kinderopvang creëerden; het werkt elkaar natuurlijk bliksemsnel in de hand.

Goed beschouwd, moet ik nog zien wat er gebeurt als de politie op boetepad gestuurd wordt en willekeurig mensen bekeurt voor overtredingen die ze helemaal niet begaan hebben. Bewijsbaar. Het geloei zou niet te overzien zijn. Dit verdienmodel zou heel snel met alle mogelijke smoezen en excuses van tafel verdwijnen.

Maar als er dingen niet goed gaan wanneer mensen moeten werken met uiterst ingewikkelde administratieve systemen, daar kunnen weinig mensen over oordelen. En er was tegelijkertijd veel gedoe over die kinderopvang in tijden van gedwongen zelfredzaamheid. Dus de schijn zat tegen als je ‘gepakt’ werd. Deze aanpak was, hoe onrechtvaardig en destructief ook, lang houdbaar. Mensen werden zonder enige redelijkheid de woestijn in gestuurd en daar gehouden. Pas toen duidelijk werd dat mensen massaal onterecht in diepe ellende gestort waren, ontstond er ophef. En vervolgens bleek de staat niet van zins het ingeboekte voordeel zelfs maar af te staan aan de werkelijk rechthebbenden. Tot de dag van vandaag.

We zien verantwoordelijke ambtenaren met natte ogen een gooi doen naar de status van medeslachtofferschap van dit doorgeschoten systeem, terwijl de urgentie om het leed waar mogelijk ongedaan te maken, niet echt voelbaar lijkt. Ik vind het heel griezelig om te zien hoe hoge, én zeer duur betaalde ambtenaren hun verantwoordelijkheid verhullen achter deze tranen en opgeheven handen. Het zou prettig zijn als ons christelijk cultuurgoed tijdens deze verhoren door de commissie wordt aangekleed met een schaal water op tafel. ‘Wilt u daar even uw handen in wassen als u zich onschuldig voelt?’ Dat zou heel prettig schuren bij zoveel beleden onschuld.

En commissie: niet te lang doen over het aanhoren van smoezen. Maak werk van de genoegdoening voor de slachtoffers van deze diefstal.

Om verder te lezen, klik hier.