Wat is waarde?

Ef was nu zo gelukkig aan het werk in zijn schuur dat het leek of de zon nooit meer zou ondergaan. Tussen mijn bedrijven door genoot ik mee van zijn pret en vorderingen en waande ons erg veilig, zo welgehumeurd in ons mini-paradijs. Tussendoor deed hij ook nog het nodige in ons tuintje, waardoor het nu snel weer op de zomer ingericht raakte. Een hele afvalton vol tuinafval was daar mede getuige van. Het lot moet geroken hebben hoe kwetsbaar hij is in deze vorm van blijdschap.

Met een paar simpele klikjes spoelde hij ons hele geldbuffertje in handen van erg bedreven fraudeurs, terwijl hij dacht een naaste even uit de brand te helpen.

Voordat hij erachter kwam wat er werkelijk gebeurd was, voelde hij zich zo mogelijk nog blijer dan hij al was over de steun die mocht en kon bieden. Een paar dagen later kwam het aan het licht. Onze Paasdagen liepen vol met aangiftes en formulieren en het verwerken van ons verlies. Ik zag het app-verkeer terug. Hoe doortrapt was er gebruik gemaakt van de hele eigen conversatietoon die hij en zijn contact voerden. Tot het grappige woordgebruik aan toe.

Ik besloot er geen drama in te voelen én me daarbij te houden. ‘Het is maar geld’, zei ik tot troost, ‘We hebben geen echte zorgen.’ Maar voelbaar zonde was het zeker wel.  Zeker nu de belasting binnenkort betaald moest worden.

In gedachten leidde het voorval me langs de vraag hoe anoniem geld dan eigenlijk is. Geld is natuurlijk de neerslag in abstractie van de markt van vraag en aanbod. Zodat je bijvoorbeeld niet hoeft te betalen met vele kilo’s uien uit eigen tuin voor een nieuw vloerkleedje. Zo is dat begonnen. Geld heeft daarbij ook geen gezicht. Los dan van de opdrukken op de waardedragers aan munten en biljetten.

Tegelijkertijd is geld, zeker tegenwoordig, uitstekend te herleiden naar personen en andere partijen. Zie bijvoorbeeld de vooringevulde belastingaangifte. ‘Ze kopen een pasje van een junk en gebruiken kort de rekening’, verklaarde de agent, ‘Dan kunnen wij er niets meer van zien en meestal is het dan ook meteen het land uit.’ Ja, maar daar zou die recherche zich dan ook op moeten richten, samen met de banken. Dat die al iets doorhadden, bleek uit het feit dat de bank op de dag dat het gebeurde, een verzoek om contact naar Ef had gestuurd omdat ze daar al fraude vermoedden. Dat stond ook in het bericht. Wat zit er in de weg? Iets van privacyregels?

Met geld wordt, ook door de overheid, een vreemd spel gespeeld waarbij podium en coulissen dienen, omdat geld ook zelf een marktwaarde heeft. Maar dat werkt dan nog weer eens heel anders.

Er is nog iets dat ik urgenter vind én onvergeeflijk. Het is één van de meest prangende verschijnselen binnen het beleid dat de overheden wereldwijd met ongekende passie lijken na te jagen rond markt en geld, namelijk dat vrijwel alle medicijnproductie is overgeheveld naar marktpartijen die soms, maar dan ook soms, hetzelfde weten te produceren voor een paar centen minder. Het is in mijn ogen onvergeeflijk, omdat zoals inmiddels ruimschoots blijkt, het niet alleen om producten gaat die in de markt van vraag en aanbod hun afnemers hebben, maar om een voorziening waar de maatschappij echt niet buiten kan.

Nu staat de vraag om medicatie bloot aan zeer kwalijke kanten van de marktwerking: het aanbod wordt een buitensporig verdienmodel waarbij dik moet worden onderhandeld over voorwaarden die geheel buiten dit product liggen: staten die met een monopolistisch aanbod, krijgen een macht die kunnen leiden tot voorwaarden die absoluut niets meer te maken hebben met de behoefte aan medicijnen. Heel veel dat ik niet zomaar kan bedenken, maar vast al op wenslijstjes van partijen staat.

Ik zou zo graag zien dat Europa de stelling gaat innemen dat het met medicijnen niet om een marktproduct gaat, maar om een voorziening voor de gehele bevolking. Dan maar wat duurder, de kosten zijn vast wel mooi te reguleren. Zeker als niet de marktwerking, maar de publieke voorziening het uitgangspunt is. Ik hoop zo dat knappere en machtiger koppen dan ik zo’n standpunt nu in durven nemen. Tenslotte zijn de argumenten gratis naar ons toegewaaid en gehoest. En het gaat nu om producten die mensen alleen graag willen als het moet. Daarin ligt de echte waarde.

Om verder te lezen, klik hier.